प्रेस स्वतन्त्रताको सवाल

प्रत्येक वर्ष मे ३ तारिख अर्थात् विश्व प्रेस स्वतन्त्रता दिवस, विविध कार्यक्रम गरी मनाइने गरिन्छ । सन् १९९३ मा संयुक्त राष्ट्रसंघको साधारण सभाको घोषणापश्चात् हरेक वर्ष युनेस्कोको आह्वान्मा विश्व प्रेस स्वतन्त्रता दिवस मनाइँदै आएको छ । नेपाल पत्रकार महासंघले प्रेस स्वतन्त्रताको रक्षा र श्रमजीवी पत्रकारको हकहितको आवाज उठाउँदै प्रेस स्वतन्त्रता मनाउँदै आएको छ । प्रेस स्वतन्त्रता, मानव अधिकार, लोकतन्त्रको पक्षमा पत्रकारहरूले पु¥याएको योगदान अद्वितीय रहे पनि राज्यले अझै पनि पत्रकारहरूको भौतिक सुरक्षा र व्यावसायिक हक हितमा ध्यान पु¥याउन सकेको छैन । हरेक वर्ष दिगो विकास लक्ष्य हासिल गर्न स्वतन्त्र र गुणस्तरीय मिडियाको विकासलाई केन्द्रित गरी अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता, सबैका लागि न्याय, कानुनको शासन, शान्ति र समावेशिताबीचको सम्बन्धलाई उजागर गरेर यो दिवस मनाइँदै आएको छ ।
यो दिवस प्रेस स्वतन्त्रताको प्रतिरक्षा गर्दै पत्रकारिता निर्वाहका क्रममा जीवन उत्सर्ग गर्ने पत्रकारहरुप्रति श्रद्धा एवम् स्मरण गर्ने विशेष दिनको रुपमा महŒवपूर्ण रहिआएको छ । तर, विडम्बना ! संविधानमा प्रेस स्वतन्त्रता उल्लेख भए पनि र स्वतन्त्र प्रेसको जतिसुकै वकालत गरिए पनि अझै पूर्ण प्रेस स्वतन्त्रताको प्रत्याभूति भने हुन सकिरहेको छैन । नेपालमा विभिन्न बहानामा प्रेसमाथि आक्रमण भइरहेकै छ । प्रेसमाथि आक्रमण गर्नेलाई उन्मुक्ति दिइनु, आक्रमण गर्नेमाथि छानबिन नहुनुजस्ता प्रेस स्वतन्त्रता उल्लंघनका घटनाले व्यावहारिक रुपमा प्रेस स्वतन्त्रताको प्रत्याभूति हुन नसकेको देखिन्छ । प्रेस स्वतन्त्रताको अनुभूति हुन नसकेकै कारण पत्रकारहरुले निर्भीक ढंगबाट समाचार लेख्न सकिरहेका छैनन् । नेपालमा संविधानतः प्रेस स्वतन्त्रताको संरक्षण गरिएको छ । तर, व्यवहाररतः पत्रकारलाई सुरक्षित रुपमा काम गर्ने वातावरण अझै बन्न सकिरहेकोे छैन ।
नेपालमा प्रेस स्वतन्त्रता दिवस मनाइरहँदा समाचार संकलनका क्रममा भोग्नुपरेका कठिनाइबारे देशभरका पत्रकारहरुले गुनासो गर्दै आइरहेका छन् । नेपालमा दर्जनौँ पत्रकारमाथि दुव्र्यवहारका घटना भएका छन् । प्रेस स्वतन्त्रता हनन घटना यसवर्ष पनि तीव्र रुपमा बढेको पाइएको छ । हरेक वर्ष स्वतन्त्रता दिवस मनाइँदै गर्दा स्वतन्त्र प्रेसको सम्मान हुन सकिरहेको छैन । पत्रकारको हकहित र श्रमजीवी पत्रकार ऐनका
विषयमा जतिसुकै बहस र अन्तक्र्रिया गरिए पनि कार्यान्वयन हुन सकिरहेका छैनन् । पत्रकारहरु निर्भिक र आत्मनिर्भर बन्न नसकेसम्म प्रेस स्वतन्त्रता मनाउनुको सान्दर्भिकता रहँदैन । तसर्थ, राज्यले पत्रकारहरुको पेसागत सुरक्षाका साथै समस्या अविलम्ब सम्बोधन गर्नु आवश्यक देखिन्छ ।